Therapie als geschenk

Therapie als geschenk

Over de kwaliteit van de relatie tussen therapeut en cliënt

Auteur Irvin D. Yalom

Uitgever Balans 2001

ISBN 9 789050 185561

Recensent Lisette Thooft

Therapie als geschenk, Irvin D. Yalom

220 blz., uitgeverij Balans 2001, ISBN 9 789050 185561, € 23,99

Vertaald door Fred Hendriks

Irvin Yalom is psychiater en je zou kunnen denken: wat heeft dat met rebalancing te maken? Maar ik geloof dat ik een betere rebalancer ben geworden na het lezen van dit boek: het heeft me gesterkt, een beetje bevrijd van zelftwijfel. Want wat ik vanzelf al aan het doen was, werd verhelderd en uitgelegd. De kern daarvan is dat het gaat om de kwaliteit van de relatie tussen therapeut en cliënt, en dat je dus als therapeut hier en nu wakker en bewust moet zijn van wat er gebeurt tijdens de sessie, om een waardevolle respons te geven.

Therapie als geschenk is feitelijk een serie tips voor aankomende therapeuten, in 85 korte hoofdstukjes. Behalve groepstherapie geeft Yalom aan individuele cliënten ‘existentiële psychotherapie’ en dat legt hij zo uit: zijn cliënten zijn wanhopig omdat ze niet kunnen omgaan met de harde werkelijkheid van het mens-zijn. Ze kampen met innerlijke conflicten door onbewuste traumatische herinneringen en conditioneringen. Die projecteren ze onvermijdelijk ook op de therapeut en dat maakt van de therapeut-cliënt-relatie een spiegel. Bewustwording helpt.

Ik kan daar moeiteloos voorbeelden van herkennen in mijn werk. Als ik een hand onder een schouder leg bijvoorbeeld, komt het vaak voor dat een cliënt me onbewust en automatisch gaat helpen door haar of zijn schouder op te tillen. Dan vraag ik: “Heb je als kind goed opgelet wat je moeder nodig had, heb je je best gedaan om haar te helpen?” Parentificatie in het lichaam, noem ik dat.

In mijn praktijk heb ik een tegeltje hangen met de tegeltjeswijsheid: Alle genezing is zelfgenezing. En tip nummer 46 van Yalom, getiteld “Patiënten helpen verantwoordelijkheid te nemen”, legt precies uit wat ik daarmee bedoel.

“Zolang patiënten ervan overtuigd blijven dat hun grootste problemen worden veroorzaakt door iets buiten henzelf – handelingen van andere mensen, slechte zenuwen, sociale klassenjustitie, genen – kunnen we als therapeuten niet veel doen,” schrijft Yalom.

“Wanneer individuen eenmaal begrijpen dat ze zelf verantwoordelijk zijn voor de problemen waarin ze verkeren, begrijpen ze ook dat zij, en zij alleen, het vermogen hebben daar iets aan te doen.”

In een eerder boek van Yalom, In therapie, zegt hij daarover dat je als therapeut je cliënt helpt om zich bewust te worden van zijn gedrag, en daarna “begint het echte zware werk van de therapie”… want daarna moet je wachten.

“Patiënt en therapeut moeten daar blijven hangen tot de energie-schenkende kern van het veranderingsproces is gearriveerd: de Wil.” De wil van de cliënt, wel te verstaan, en we moeten ons als therapeut geen illusies maken dat wij daar veel aan kunnen doen.

“In het algemeen voeren we rituelen op, betuigen respect of knarsetanden slechts in afwachting tot de wiltevoorschijn komt uit de grenzeloze duisternis waarin hij verkeert.”

De wil om te veranderen, bedoelt hij, en ik zou er voor rebalancing aan toevoegen: de wil om te ontspannen, om emoties toe te laten en pijn te durven voelen, om pantsers te laten smelten en kwetsbaarheid te accepteren.

Ik zeg weleens tegen een cliënt: “Ik doe de sessie niet, jij ook niet, het is jouw onderbewuste dat de regie heeft over de sessie.” Want wat de cliënt durft te voelen en aan te kijken, daar ga ik niet over.

En dat is natuurlijk maar goed ook.

Yalom is ontwapenend open over zichzelf, zijn eigen twijfels en onzekerheden als therapeut en dat is weldadig om te lezen. Hij geeft praktische tips zoals: neem voldoende pauze tussen twee sessies, maak aantekeningen over wat er net gebeurd is, en bereid je op de volgende sessie voor. Zo stipt hij talloze zaken aan die niet alleen voor psychiaters gelden maar eigenlijk voor elke soort therapeut. En dat maakt het boek een feest van herkenning, en een bron van waardevolle inzichten en dieper begrip.